Software and Processes
ซอฟต์แวร์และโพรเซส
โปรแกรมที่ติดตั้ง โปรแกรมที่กำลังรัน และบริการเบื้องหลังเป็นคนละมุมของระบบ
หัวข้อในบทนี้
ศัพท์ในบทนี้ · กดคำที่ขีดเส้นใต้ในเนื้อหาเพื่อดูความหมายได้ด้วย
- CPU
- หน่วยประมวลผลที่ทำตามคำสั่งของโปรแกรม
- RAM
- หน่วยความจำหลักเก็บข้อมูลที่กำลังใช้ โดยทั่วไปข้อมูลหายเมื่อไม่มีไฟ
- OS
- ระบบปฏิบัติการ จัดการทรัพยากรและให้บริการกับโปรแกรม
- GUI
- การใช้งานผ่านหน้าจอปุ่มหรือองค์ประกอบกราฟิก
ติดตั้งแล้ว รันอยู่ และให้บริการได้ เป็นสามสถานะ
Package manager ช่วยติดตามซอฟต์แวร์และ dependencies จากแหล่งที่ตั้งไว้ เมื่อรันจึงเกิด process ที่ จัดทรัพยากรให้ บริการเบื้องหลังอาจใช้ process ของมันเองและบัญชีต่างจากผู้ใช้ การติดตั้งสำเร็จจึงไม่ได้พิสูจน์ว่าบริการเริ่มได้หรือรับงานจริงได้
- Repository
แหล่งแพ็กเกจและข้อมูลรุ่น ต้องรู้ว่าเชื่อแหล่งใดและตรวจความถูกต้องอย่างไร
- Install
ติดตั้งไฟล์ dependencies และ config ให้ตรงรุ่น Archive ที่แตกออกยังไม่จำเป็นต้องติดตั้งเสร็จ
- Start
สร้าง process โดยบัญชีและ environment ที่กำหนด ถ้าขาด config อาจจบก่อนรับงาน
- Run / wait
process อาจคำนวณ รอ I/O หรือรอเหตุการณ์ ค้างไม่ได้แปลว่า CPU สูงเสมอ
- Stop / restart
การขอจบให้โอกาสบันทึกและคืนทรัพยากร การบังคับหยุดอาจเสียงานที่ยังไม่บันทึก
Update ไฟล์บนดิสก์แล้ว process เดิมอาจยังใช้โค้ดที่โหลดไว้ จึงต้องดูข้อกำหนด restart และรุ่นที่ทำงานจริง Task ตามเวลาใช้บัญชี พาธเริ่มต้น และ environment ของ task หากรันด้วยมือได้แต่ตามเวลาไม่ผ่าน ให้เทียบเงื่อนไขเหล่านี้ก่อนแก้โค้ด
แพ็กเกจและสิ่งที่ต้องใช้ร่วมPackages and Dependencies · 03.4.1
Package รวมไฟล์ติดตั้ง Dependencies คือส่วนอื่นที่ต้องมีเพื่อให้โปรแกรมทำงาน
Package ระบุชุดซอฟต์แวร์ที่ติดตั้ง Dependencies คือสิ่งที่ต้องใช้ร่วม Package manager ติดตามและช่วยจัดรุ่นเหล่านี้ ต้องแยกการติดตั้งผ่านกับแอปรันและทำงานผ่าน
ชุดซอฟต์แวร์ที่จัดการได้
ส่วนที่แพ็กเกจต้องใช้
ติดตามการติดตั้ง รุ่น และความสัมพันธ์
โปรแกรมต้องใช้ library รุ่นหนึ่งแต่ระบบมีอีกชุดอาจโหลดไม่ขึ้น การแก้ด้วย copy library สุ่มอาจทำลายแอปอื่น ควรตรวจข้อความ error และแหล่งแพ็กเกจ
Package manager (ตัวจัดการแพ็กเกจ)
Package manager จัด install update remove และ dependency ผ่าน source ที่กำหนด Registry หรือ repository เป็นแหล่งความไว้วางใจด้วย ชื่อ package คล้ายกันอาจไม่ใช่ตัวเดียวกัน ต้องตรวจผู้เผยแพร่ source และรุ่นก่อนติดตั้ง
APT และ repository
APT ใช้ในระบบตระกูล Debian ตาม configuration apt update ปรับรายการ package ที่ทราบ ไม่ใช่อัปเดตทุก package ส่วน upgrade เป็นการติดตั้งรุ่นที่ใหม่ตามเงื่อนไข ต้องแยกสองงานและตรวจ source กับผลกระทบก่อนเปลี่ยนเครื่องจริง
ที่มาของหัวข้อนี้ · 4 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: Software PackagesIT3.M3.V2
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: Package DependenciesIT3.M3.V7
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: Package ManagerIT3.M3.V9
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Linux: Package Manager AptIT3.M3.V10
แหล่งแพ็กเกจและการอัปเดตRepositories and Updates · 03.4.2
Repository เป็นแหล่งแพ็กเกจ การอัปเดตต้องตรวจแหล่งที่มาและผลต่อระบบ
Repository เป็นแหล่งแพ็กเกจและข้อมูลรุ่น ระบบอัปเดตต้องรู้ว่าเชื่อแหล่งไหนและตรวจความถูกต้องอย่างไร Update อาจแก้ช่องโหว่และเปลี่ยนพฤติกรรมพร้อมกัน
แหล่งที่ดึงซอฟต์แวร์
ข้อมูลว่าแหล่งมีรุ่นอะไร
สิ่งที่อยู่และใช้งานจริง
ค้นพบแพ็กเกจใหม่ไม่เท่ากับติดตั้งแล้ว และติดตั้งแล้วไม่เท่ากับบริการใช้รุ่นใหม่ใน process ที่ยังรัน ตรวจ installed version และ restart requirement ตามระบบ
Windows Settings (หน้าตั้งค่า)
Settings เป็น สำหรับ configuration หลายอย่าง ต้องรู้ว่าค่าระดับ user กับ device ต่างกัน และ policy องค์กรอาจบังคับค่าที่หน้าจอแก้ไม่ได้ ตำแหน่งเมนูเปลี่ยนตามรุ่น จึงเข้าใจสิ่งที่จะตั้งแล้วตรวจผลจริง
ที่มาของหัวข้อนี้ · 3 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementReading: Supplemental Reading for Linux PPAsIT3.M3.R10
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: Operating System UpdatesIT3.M3.V15
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementReading: Windows Setting PanelIT3.M3.R12
ไดรเวอร์และไฟล์บีบอัดDrivers and Archives · 03.4.3
Driver ช่วยระบบคุยกับอุปกรณ์ Archive รวมไฟล์และอาจบีบอัด ทั้งสองมีหน้าที่ต่างกัน
Driver ให้ ใช้อุปกรณ์ตามรูปแบบที่รองรับ Archive รวมไฟล์ซึ่งอาจบีบอัด การแตก archive จึงไม่จำเป็นต้องเป็นการติดตั้ง ต้องดูรูปแบบและตัวติดตั้งที่อยู่ภายใน
ส่วนสื่อสารกับฮาร์ดแวร์
ชุดไฟล์ที่รวมไว้
ขั้นทำให้ระบบใช้ซอฟต์แวร์นั้น
โหลด zip ไดรเวอร์แล้วแตกไฟล์ไม่ยืนยันว่า ใช้มัน ต้องตรวจรุ่น ความเข้ากันได้ และอุปกรณ์ที่ผูกกับ driver รวมถึงแหล่งผู้ผลิต
tar archive (รวมไฟล์)
tar รวมหลายไฟล์พร้อมโครง path และ metadata ตามตัวเลือก Compression เช่น gzip เป็นอีกขั้นที่อาจใช้ร่วมกัน ก่อน extract ดูรายชื่อและปลายทางเพื่อไม่ให้ไฟล์ทับสิ่งสำคัญ archive ไม่เท่ากับ backup ที่ตรวจแล้วว่าคืนงานได้
ที่มาของหัวข้อนี้ · 3 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: Devices and DriversIT3.M3.V13
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementVideo: Windows: ArchivesIT3.M3.V5
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementReading: Supplemental Reading for the Linux Tar CommandIT3.M3.R6
วงจรโพรเซสและสัญญาณProcess Lifecycle and Signals · 03.4.4
Process คือโปรแกรมที่กำลังทำงาน มีการเริ่ม หยุด และรับสัญญาณควบคุม
Process เกิดเมื่อระบบเริ่มโปรแกรม มีรหัส สถานะ และทรัพยากร Signal ในระบบที่ใช้ส่งเหตุให้โพรเซสจัดการ เช่นขอจบงาน การจบแบบสุภาพต่างจากบังคับหยุดทันที
ระบบสร้างโพรเซส
คำนวณหรือรอทรัพยากร
จบเองหรือถูกสั่งหยุด
แอปไม่ตอบอาจกำลังรอ I/O ไม่ใช่ใช้ สูงเสมอ ถ้าบังคับหยุดอาจเสียงานที่ยังไม่บันทึก จึงตรวจสถานะและผลกระทบก่อนเลือกวิธี
Process information (ข้อมูล process)
ดู PID parent command line account path และ resource เพื่อรู้ process ทำอะไร PID ใช้แยกในช่วงหนึ่งแต่ถูกใช้ซ้ำได้หลัง process จบ อย่าเชื่อม event ต่างวันจาก PID เดียวโดยไม่มีเวลาและเครื่องประกอบ
Process States and Signals (สถานะและการขอหยุด)
Process ที่พร้อมรันยังอาจต้องรอ ส่วนที่กำลังรอเหตุหรือ I/O อาจอยู่ในสถานะ waiting ตาม Thread เป็นหน่วยการทำงานภายใน process ที่แชร์ทรัพยากรบางส่วน การมีหลาย threads ไม่ได้รับรองว่างานทั้งหมดใช้หลาย cores ได้เท่ากัน
ใน Linux SIGTERM ขอให้ process จัดการการจบงานได้ถ้าระบบและโปรแกรมรองรับ SIGKILL บังคับและไม่ให้โปรแกรมจับสัญญาณนั้นเพื่อเก็บงาน การจบแบบสุภาพกับการบังคับจึงมีผลต่อ cleanup และข้อมูลต่างกัน ชื่อและกติกาของ Windows ต้องอ่านแยก ไม่คัดเลข signal ไปใช้ทุกระบบ
ที่มาของหัวข้อนี้ · 3 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 5: Process ManagementVideo: Windows: Process Creation and TerminationIT3.M5.V3
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 5: Process ManagementVideo: Windows: SignalsIT3.M5.V8
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 5: Process ManagementVideo: Windows: Reading Process InformationIT3.M5.V6
ตรวจการใช้ทรัพยากรResource Monitoring · 03.4.5
ดูการใช้ CPU RAM และดิสก์ร่วมกับช่วงเวลาที่เกิดอาการ ไม่สรุปจากตัวเลขเดียว
memory disk และ network metrics ให้มุมมองคนละส่วน ต้องดูช่วงเวลาที่เกิดอาการกับ process ที่เกี่ยวข้อง ค่าสูงหนึ่งครั้งอาจปกติระหว่างเริ่มแอปหรือสำรองข้อมูล
งานคำนวณหรือเวลาที่ CPU ถูกใช้
พื้นที่ทำงานและแรงกดดันหน่วยความจำ
การอ่านเขียนและการรออุปกรณ์
เครื่องช้าตอนเปิดไฟล์ต้องเทียบ I/O และตำแหน่งไฟล์ การดู Task Manager หรือเครื่องมือ Linux เป็นจุดเริ่มเก็บหลักฐาน ไม่เลือกซื้อ RAM จากคำว่าช้าอย่างเดียว
GIMP เป็นตัวอย่าง application
GIMP เป็นโปรแกรมแก้ไขภาพ ใช้เป็นตัวอย่างการติดตั้งและจัดการแอปตาม และช่องทางที่รองรับ ความรู้ที่ต้องย้ายไปแอปอื่นคือ source version dependency permission และไฟล์ผู้ใช้ ไม่ต้องจำผลิตภัณฑ์เป็นหัวข้อหลักแยก
ที่มาของหัวข้อนี้ · 2 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 5: Process ManagementVideo: Windows: Resource MonitoringIT3.M5.V13
- Operating Systems and You: Becoming a Power User · Module 3: Package and Software ManagementReading: Supplemental Reading on GIMPIT3.M3.R11
บริการและงานตามเวลาServices and Scheduled Tasks · 03.4.6
Service ทำงานเบื้องหลัง งานตามเวลารันเมื่อเข้าเงื่อนไขหรือถึงเวลาที่กำหนด
Service มักทำงานเบื้องหลังโดยระบบดูแลวงจร Scheduled task เริ่มงานตามเวลาและเงื่อนไข บัญชี พาธ environment และสิทธิ์ที่รันอาจต่างจากผู้ใช้ที่กดเอง
เริ่ม หยุด และสถานะของงานต่อเนื่อง
เวลาและเงื่อนไขเริ่มงาน
บัญชี พาธ และค่าที่งานได้รับ
สคริปต์รันด้วยมือได้แต่ทำตามเวลาไม่ได้ให้ตรวจบัญชี working directory และ log ของ task ไม่สรุปว่าโค้ดเสียจากผลครั้งเดียว
ที่มาของหัวข้อนี้ · 2 รายการ
คำอธิบายและภาพในหน้านี้เรียบเรียงใหม่ ชื่อบทต้นทางด้านล่างใช้ตรวจที่มา ไม่ได้แทนเนื้อหาที่คุณต้องไปอ่านเพิ่มเพื่อเข้าใจหน้านี้ และไม่ยืนยันว่าทุกประโยคมีอยู่ในคอร์ส
- System Administration and IT Infrastructure Services · Module 2: Network and Infrastructure ServicesVideo: Managing Services in LinuxIT4.M2.V17
- System Administration and IT Infrastructure Services · Module 2: Network and Infrastructure ServicesVideo: Managing Services in WindowsIT4.M2.V18
นำศัพท์มาเชื่อมกับงาน
แอปติดตั้งอยู่แต่ไม่มี process แปลว่ายังไม่ได้รัน ไม่ได้แปลว่าติดตั้งไม่สำเร็จ
สิ่งที่บทนี้เชื่อมไว้
โปรแกรมที่ติดตั้ง โปรแกรมที่กำลังรัน และบริการเบื้องหลังเป็นคนละมุมของระบบ
ใช้ภาพกับตัวอย่างด้านบนเชื่อมหน้าที่ของแต่ละส่วน แล้วตรวจความเข้าใจด้วยการอธิบายเหตุผลของผลที่เห็น ก่อนเปิดบทถัดไป
บทเรียนที่เกี่ยวข้องและที่มาของบทอ่าน
คำอธิบายหน้านี้เขียนใหม่ตามหัวข้อใน Atlas รายการด้านล่างเป็นชื่อ Video/Reading ที่เคยจับคู่ไว้ แสดงไว้ให้ตรวจที่มาของชื่อหัวข้อ และไม่รับรองว่าคอร์สสอนทุกส่วนของคำอธิบายนี้